HAKEM GRUBU VE USULLERİ
OLUŞUM
Bir maçtaki
hakem grubu aşağıdaki görevlilerden oluşur:
- Baş
hakem
- Yardımcı hakem
- Yazı hakemi
- Dört (iki) çizgi hakemi
Duruş yerleri şekil
1’de verilmiştir.
FIVB Dünya ve Resmi Müsabakalarında bir yardımcı yazı hakemi bulunması
zorunludur.
PROSEDÜRLER
1- Maç
esnasında sadece baş ve yardımcı hakemler düdük çalabilir ;
2- Rally’yi
başlatan servis atışı için işareti baş hakem verir,
3- Bir hata
yapıldığından emin olmaları ve hatanın nevini teşhis etmeleri halinde baş ve
yardımcı hakemler rally’nin sona erdiğini işaret ederler.
4- Top oyun
dışındayken baş ve yardımcı hakemler bir takımın talebini kabul veya red
ettiklerini belirtmek için düdük çalabilirler.
5- Hakem,
rally’nin sona erdiğini işaret eden düdüğü çaldıktan hemen sonra resmi el
işaretleriyle aşağıdaki hususları belirtmek zorundadır.
5a-Eğer hata
için düdüğü baş hakem çalarsa,şunları
gösterecektir :
a) Servis kullanacak takım,
b) Hatanın nevi,
c)
Hatalı oyuncu (eğer gerekirse)
Yardımcı hakem baş hakemin el işaretlerini tekrarlayarak onu takip eder.
5b-Eğer hata için düdüğü yardımcı hakem çalmışsa şunları gösterecektir:
a)
Hatanın nevi,
b) Hatalı oyuncu (eğer gerekirse)
c) Baş hakemin el işaretini takip ederek, servis kullanacak
takım.
Bu durumda baş hakem hatanın nevini ve hatalı oyuncuyu kesinlikle göstermez,sadece servis kullanacak takımı gösterir.
5c-Çift hata
olması halinde her iki hakem de şunları gösterir:
a) Hatanın nevi
b)
Hatalı oyuncu (eğer gerekirse)
c) Baş hakemin yönlendirmesiyle servis
kullanacak takım.
BAŞ HAKEM
DURUŞ YERİ
Baş hakem filenin bir ucuna yerleştirilmiş hakem sandalyesinde oturarak veya
ayakta durarak görevlerini yerine getirir.Bakış hizası, file üst kenar
seviyesinin yaklaşık 50cm yukarısında olmalıdır.
Maç esnasında baş hakemin kararları kesindir. Baş hakem,hataya düstüklerini
fark ettiği takdirde hakem grubunun diğer mensublarının kararlarını geçersiz
saymaya yetkilidir.
Baş hakem vazifesini doğru yapmayan hakem grubu mensubunu değiştirebilir.
Baş hakem aynı zamanda top toplayıcıların,yer silicilerin,paspasçıların
çalışmalarını da kontrol eder.
Baş hakem,kurallarda belirtilmemiş olanlarda dahil olmak üzere oyuna ilişkin
her türlü konuda karar verme yetkisine sahiptir.
Baş hakem,kararları hakkında herhangi bir tartışmaya
müsaade etmemelidir.
Bununla birlikte, oyundaki kaptanın talebi üzerine,kararlarına esas teşkil eden
kuralların uygulaması veya yorumu konusunda açıklama yapacaktır.
Eğer oyundaki kaptan baş hakemin açıklamasını kabullenmez ve kararına itiraz
etmek isterse,derhal bu itirazı maçın sonunda kayda geçirme haklını saklı
tuttuğunu açıklamalıdır.Baş hakemin, oyundaki kaptanın bu hakkına müsaade
etmesi gerekir.
Baş hakem maç öncesinde ve esnasında oyun sahasının donatımının ve koşullarının
oyun gereksinimlerini karşılayıp karşılamadığını belirlemekten sorumludur.
SORUMLULUKLARI
Maçtan önce baş hakem :
1-Oyun
sahasının koşullarını,topu ve diğer malzemeleri denetler
2-Takım kaptanlarıyla birlikte kura atışı yapar,
3-Takımların ısınmalarını kontrol eder.
Maç esnasında aşağıdaki konularda sadece baş hakem yetkilidir:
-Takımlara uyarıda bulunmak
-Hatalı davranış ve geciktirmelere yaptırım uygulamak.
Aşağıdaki hususlara karar vermek:
a)
Servis kullanan oyuncunun ve perdeleme dahil servis kullanan takımın pozisyon
hatalarına,
b)
Topla oynanırken yapılan hatalara,
c)
Filenin üst kısmı ile file üst kenar seviyesi üzerindeki hatalara,
d)
Liberonun hücum vuruşuna veya geri hat oyuncularının hatalı hücum vuruşlarına,
e)
Bir oyuncunun, ön bölgede bulunan bir Liberonun parmak pasından gelen topa
yaptığı hücum vuruşuna,
f)
File altı boşluğundan geçen topa.
Maçın sonunda müsabaka cetvelini kontrol eder ve imzalar.
YARDIMCI HAKEM
DURUŞ YERİ
Yardımcı
hakem,baş hakemin karşı tarafındaki direğin yakınında ve onunla yüz yüze
gelecek şekilde,oyun alanının dışında,ayakta görevlerini yerine getirir.
YETKİLERİ
Yardımcı
hakem baş hakemin yardımcısıdır. Ancak kendi görev sahasına giren yetkileri de
vardır.
Baş hakemin
görevine devam etmesi imkansız hale gelirse,yardımcı hakem onun görevini
devralmaya yetkilidir.
Yardımcı
hakem yetki çerçevesi dışındaki hatalara düdük çalmadan işaret edebilir,ancak
bunlar için baş hakeme ısrar edemez.
Yardımcı
hakem yazı hakeminin çalışmasını kontrol eder.
Yardımcı
hakem takımların oturma sıralarındaki takım mensuplarının hareketlerini kontrol
eder ve bunların hatalı davranışlarını baş hakeme bildirir,
Yardımcı
hakem ısınma sahasındaki oyuncuların hareketlerini kontrol eder,
Yardımcı
hakem duraklamalar için müsaade verir,sürelerini denetler ve kurallara uygun
olmayan talepleri reddeder,
Yardımcı
hakem her takımın kullandığım mola ve oyuncu değişikliği adetini kontrol eder
ve 2. mola ile 5. ve 6. oyuncu değişikliklerini baş hakem ve ilgili koça
bildirir,
Bir
oyuncunun sakatlanması halinde yardımcı hakem istisnai oyuncu değişikliğine
müsaade eder veya oyuncuya 3 dakikalık iyileşme süresi tanır,
Yardımcı
hakem başta ön bölge olmak üzere zeminin durumunu kontrol eder.Ayrıca maç
esnasında topların kurallara uygun olup/olmadığını denetler.
Yardımcı hakem ceza sahasındaki takım mensuplarının hareketlerini denetler ve
bunların hatalı davranışlarını baş hakeme bildirir.
SORUMLULUKLARI
Her setin
başlangıcında,netice setindeki oyun alanı değişiminden sonra ve her
gerektiğinde,oyun alanındaki oyuncuların fiili pozisyonlarının pozisyon
kağıtlarındaki kayıtlara uygunluğunu denetler.
Maç
esnasında yardımcı hakem aşağıdaki hallerde karar verir,düdük çalar ve işaret
eder:
1- Rakibin oyun alanına ve file altındaki boşluğa
girilmesine,
2- Servis karşılayan takımın pozisyon hatalarına
3- Filenin alt kısmına veya oyun alanın kendi
tarafındaki antene hatalı temasa,
4- Bir geri hat oyuncusu tarafından tamamlanmış
bir bloğa veya Liberonun blok teşebbüsüne,
5- Baş hakemin teması görebilecek pozisyonu
olmadığı zamanlarda,topun yabancı cisme ve zemine temasına,
Maçın sonunda müsabaka cetvelini imzalar.
Yazı hakemi,baş hakemin
karşısında ve onunla yüz yüze gelecek şekilde,yazı hakemi masasında oturarak
görevini yerine getirir.
Yazı hakemi yardımcı hakemle işbirliği yaparak,kurallara uygun şekilde müsabaka
cetvelini tutar.
Yazı hakemi,kendi sorumlulukları içinde hakemlere işaret vermek için zil yahut
başka bir sesli aygıt kullanır.
Maçtan önce ve setten sonra yazı hakemi :
1-
Yürürlülükteki usullere uygun şekilde maça ve takımlara
ilişkin verileri kaydeder ve takım kaptanlarıyla koçların imzalarını alır.
2-
Pozisyon kağıdından her takımın başlangıç dizilişini
kaydeder.
Yazı hakemi pozisyon kağıtlarını
zamanında alamadığı takdirde,bu durumu hemen yardımcı hakeme bildirir,
3-
Libero oyuncusunun numarasını ve adını kaydeder.
Maç boyunca yazı hakemi :
1-
Kazanılan sayıları kaydeder ve skorbordun doğru sayıyı göstermesini sağlar,
2-
Her takımın servis kullanma sırasını kontrol eder ve herhangi bir yanlışlığı
servis atışından hemen sonra hakemlere bildirir,
3-
Adetlerini kontrol etmek suretiyle mola ve oyuncu değişikliklerini kaydeder ve
yardımcı hakeme bilgi verir,
4-
Bir duraklama talebinin kurallara uygun olmaması halinde,durumu hakemlere
bildirir.
5-
Setlerin bitimini,her Teknik Mola’nın başlangıcını ve bitişini ve netice
setinde 8’inci sayının kaydedildiğini hakemlere bildirir,
6-
Yaptırımları kaydeder,
7-
İstisnai oyuncu değişiklikleri ,iyileşme süresi,uzatılmış duraklamalar,harici
müdahale gibi diğer tüm olayları ,yardımcı hakemin direktifleri doğrultusunda
Kaydeder.
Maç sonunda yazı hakemi:
1-
Nihai neticeyi kaydeder,
2-
Bir itiraz olması halinde,baş hakemin müsaadesiyle
müsabaka cetveline itiraz edilen olay hakkında bir beyan yazar veya takım
kaptanının yazmasına müsaade eder.
3-
Müsabaka cetvelini imzaladıktan sonra takım
kaptanlarının ve daha sonra da hakemlerin imzalarını alır.
DURUŞ YERİ
Eğer sadece
iki çizgi hakemi kullanılıyorsa,oyun alanının,baş ve yardımcı hakemlerin sağ
elleri tarafındaki köşelerinde ve bu köşelerden 1 ve 2 metre uzaklıkta
dururlar.
Her biri
kendi tarafındaki hem dip,hem de yan çizgiyi kontrol eder.
FIVB Dünya ve Resmi müsabakalarında dört çizgi hakemi bulunması zorunludur.
Bu çizgi hakemleri,serbest bölgede,oyun alanının her
kösesinde 1 ve 3 metre uzaklıkta,kontrol ettikleri çizginin varsayılan uzantısı
üzerinde, ayakta dururlar.
Çizgi hakemleri 40*40cm’lik
bayrağı kullanarak,aşağıda belirtilen hususları işaret etmek
suretiyle,görevlerini yerine getirirler:
1-
Kendi çizgilerine yakın düşen “dahil” veya “hariç” topları,
2-
Hariç toplarda topu karşılayan takımın topa temaslarını,
3-
Antenlere temas eden topu,servis atışında geçiş boşluğunun dışından fileyi
geçen topu,vs.,
4-
Servis atışı esnasında ayağı/ayakları oyun alanının dışına basan herhangi bir
oyuncuyu (servis kullanan hariç)
5-
Servis kullanan oyuncunun ayak hatalarını
6-
Herhangi bir oyuncunun topla oynama hareketi esnasında veya oyuna müdahale
ederek,oyun alanının kendi tarafındaki antenle temasını,
7-
Rakip oyun alanına doğru geçiş boşluğu dışından fileyi geçen veya oyun alanının
kendi tarafındaki antene temas eden topu.
Baş hakemin talebi üzerine bir çizgi hakemi işaretini tekrarlamalıdır.